Bilgisayar Kullanımı ve Dosya Yönetimi ders içeriği sayfasına giriş yaptınız. Bir önceki dersler sayfasına dönmek için enter'a basınız.

Bilgisayar Kullanımı ve Dosya Yönetimi

Hazırlayan: Öğretim Görevlisi İsmail Hakkı KINALIOĞLU

ÜNİTE 2 – BİLGİSAYAR KULLANIMI ve DOSYA YÖNETİMİ

2.1. Bilgisayar Cihazı

2.1.1. Bilgisayar İle İlk Adım

2.1.1.1. Bilgisayarı Açmak/Başlatmak Bilgisayarı açmak için kasa üzerindeki güç düğmesine basmamız yeterli olacaktır. Bunun için herhangi bir ekstra işlem yapmamıza gerek yoktur.

2.1.1.2. Bilgisayarı Uygun Şekilde Kapatmak Bilgisayarımızı uygun şekilde kapatmak için öncelikle çalışan uygulamalarımızı düzgün şekilde kapatmalıyız. Bilgisayarımızı kapatmak için izleyecek olduğumuz yöntemlerden birisi Alt + F4 klavye kısayol kombinasyonudur. Bundan sonra sıklıkla kullanacak olduğumuz Alt + F4 kısayol kombinasyonu Windows ortamında genel bir uygulama kapatma kısayoludur. Alt + F4 kısayol kombinasyonunu gerek açık olan uygulamaları gerekse bilgisayarımızı kapatmak için kullanabiliriz. Üzerinde çalıştığımız herhangi bir program ya da aktif olan bir pencere varsa öncelikle Alt + F4 kısayol kombinasyonu ile onları kapatmalıyız. Daha sonra Windows + M kısayol kombinasyonu ile masaüstüne gelmeliyiz. Windows + M kısayol kombinasyonu masaüstünde boş bir yeri tıklamakla eşdeğerdir. Bundan sonraki adımda Alt + F4 kısayoluna basıyoruz. Karşımıza gelen “Windows’u Kapat” penceresinde; “Kullanıcı değiştir, oturumu kapat, yeniden başlat, uyku, hazırda beklet ve kapat” seçenekleri bulunmaktadır. Bu seçeneklerin baş harflerine tıklayarak o seçeneği aktif hale getirebiliriz. Kapat seçeneği aktif olduğunda enter tuşuna basmamız bilgisayarımızı kapatmamız için yeterli olacaktır. Bir diğer yöntem olarak klavyemizdeki Windows kısayoluna basarak başlat menüsü açıldıktan sonra klavye üzerindeki sağ yön tuşuna basarak kapat seçeneğini aktif hale getirip enter tuşuna basarız.

2.1.1.3. Bilgisayarı Yeniden Başlatmak İhtiyaç duyulan durumlarda bilgisayarımızı yeniden başlatmak için bilgisayarımızı kapatırken izlediğimiz yola benzer bir yoldur. Alt + F4 kısayol kombinasyonuna basarak “yeniden başlatın” ilk harfi olan “y” tuşuna klavyemizden bastığımızda “yeniden başlat” seçeneği aktif olacaktır bu durumda enter tuşuna basmamız bilgisayarımızın yeniden başlaması için yeterli olacaktır. İkinci yol olarak bilgisayarımızı kapatırken yaptığımız gibi klavyemizdeki Windows tuşuna basıyoruz. Bu kez başlat menüsü açıldığında iki kez sağ yön tuşuna basıyoruz. Açılan seçenekler arasında üst alt yön tuşları ile gezinebiliriz, bu seçeneklerden yeniden başlat seçeneğini aktif hale getirip enter tuşuna basarız.

2.1.2. Temel Bilgisayar ve İşlemler

2.1.2.1. Bilgisayarın işletim sistemi, uyarlama numarası, sahip olduğu RAM’in öğrenilmesi Bilgisayarımızın sahip olduğu işletim sistemi işlemci hızı ram boyutu gibi genel özellikleri yüzeysel olarak görmek yine birden çok yöntem kullanabiliriz. Bunlardan birincisi daha sonrada sıklıkla kullanacak olduğumuz klavyemizdeki Windows tuşuna basıyoruz açılan başlat menüsünde imleç arama kutusunda aktif olarak geldiği için ihtiyacımız olan dosya, klasör, program, kısayol gibi objelere ulaşabilmek için buraya ismini direkt olarak yazmaya başlayabiliriz. Windows tuşuna bastıktan sonra “bilgisayar” yazıyoruz “bilgisayar” kelimesine göre yapılan filtreleme sonucu programlarda “bilgisayar” seçili olarak çıkacaktır. Daha sonra yine klavyemizdeki sağ tık tuşuna basarak açılan menü üzerinde aşağı yukarı yön tuşları yardımıyla hareket ederek özellikleri seçili hale getirdikten sonra enter tuşuna basıyoruz. Aradığımız özellikleri karşımıza gelen pencerede görebileceğiz. Bu özelliklere ulaşmanın bir diğer yolu ise; masaüstünde bulunan bilgisayar simgesinin sağ menüsünden özellikleri seçmek olacaktır. Bunun için öncelikle “Windows + M” kısayol kombinasyonu ile masaüstüne geliyoruz. Masaüstüne geldikten sonra aradığımız obje olan bilgisayarın baş harflerini yazmaya başlıyoruz bilgisayar seçili hale geldikten sonra bilgisayarın özelliklerine ulaşmak için iki yol izleyebiliriz. Birincisi yine klavyemizdeki sağ tık tuşunu kullanarak ilk yöntemdeki gibi özellikler üzerine gelip enter tuşuna basarız. İkinci olarak ise bilgisayar simgesi seçili iken “Alt + Enter” kısayol kombinasyonunu kullanılarak bilgisayarın özellikler menüsünü direkt olarak açılabilir. “Alt + Enter” kısayol kombinasyonu seçili olan klasör, program, kısayol simgelerinin özellikler menüsüne direkt olarak ulaşmamızı sağlar.

2.1.2.2. Bilgisayarın masaüstü düzenin değiştirme: tarih/zaman, çözünürlük, ekran koruma vs. Tarih/saat ayarlaması yapmak için öncelikle klavyemizdeki Windows tuşuna basarak açılan başlat menüsünden arama kutusuna tarih saat yazıyoruz, muhtemelen daha tamamını yazmadan filtrelenen denetim masası öğeleri arasında tarih ve saat belirecektir. Tarih ve saat aynı zamanda seçili olarak karşımıza geleceği için enter tuşuna basarak tarih ve saat penceresini açıyoruz. Pencere açıldıktan sonra “T” harfine bastığımızda tarih ve saati değiştireceğimiz ek bir pencere açılacaktır. Açılan bu ikinci pencerede “T” harfine basarsak tarih ayarını yapmamız için “S” harfine basarsak da saat ayarınız yapmamız için olanak sağlanacaktır. Tarih için “T” saat için “S” harfine bastıktan sonra yön tuşları yardımıyla istediğimiz tarih ve saat ayarını yapabiliriz. Ekran çözünürlüğünü değiştirmek için “Windows + M” kısayol kombinasyonu ile masaüstünü görüntüledikten sonra klavyemizdeki sağ tık tuşunu kullanarak masaüstüne sağ tıklandığında ulaşılacak menüye ulaşıyoruz. Menü seçenekleri geldikten sonra ister aşağı yukarı yön tuşları kullanarak ekran çözünürlüğünü aktif hale getirip enter tuşuna basarız, istersek de menü seçenekleri ekranda listelenirken klavyemizden “Ü” tuşuna basarız her iki durumda da karşımıza “ekran çözünürlüğü“ penceresi gelecektir. Çözünürlük değerini değiştirmek için klavyemizden “Alt + Ç” kısayol kombinasyonunu kullanıyoruz açılan ayar çubuğunu yön tuşlarıyla aşağı yukarı hareket ettirerek istediğimiz çözünürlük değerini sağlayabiliriz. Daha sonra yine enter tuşuna basarak istediğimiz çözünürlük ayarını kaydediyoruz.

2.1.2.3. Klavye dilini ayarlamak veya değiştirmek Klavye dilini ayarlamak için yine klavyemizdeki Windows kısayolu ile başlat menüsünü açıyoruz. Arama kutusuna bu kez “klavyeler ve diller” yazıyoruz. Başlat menüsünde filtrelenen denetim masası öğeleri içerisinde “klavyeleri veya diğer giriş yöntemlerini değiştir” isimli bir seçenek aktif olacaktır. Enter tuşuna basarak karşımıza gelecek olan “bölge ve dil” penceresi altındaki “klavyeler ve diller” sekmesinden ihtiyacımız olan ayarları yapabiliriz. Gerekli pencereye ulaştıktan sonra klavye dilini değiştirmek için öncelikle “k” tuşuna basıyoruz açılacak olan “metin hizmetleri/giriş dilleri” penceresi üzerinde “Alt + E” klavye kısayolu kombinasyonunu kullanarak yeni bir dil ekleyeceğimiz pencereye ulaşabiliriz. Mevcut eklenmiş diller arasında geçiş yapmak için ise aşağı yukarı yön tuşlarını kullanıyoruz. Yeni dil eklemek için “Alt + E” kısayol kombinasyonunu bastıktan sonra açılan “giriş dili ekle” penceresi üzerinde aşağı yukarı yön tuşları yardımıyla istediğimiz dili bulduktan sonra aktif hale getirmek için klavye üzerindeki “space” tuşunu kullanıyoruz daha sonra enter tuşuna bastığımızda yeni dili eklemiş oluyoruz. Ekledikten sonra “metin hizmetleri/giriş dilleri” penceresi üzerinde yön tuşları yardımıyla istediğimiz klavye dili üzerine gelerek enter tuşuna basarak klavye dilini değiştirebiliriz.

2.1.2.4. Disket, CD-ROM gibi saklama birimlerini biçimlendirme Bilgisayarımıza takılı olan bir disketi veya cd, dvd gibi bir saklama birimini biçimlendirmek için öncelikle bilgisayar penceresini açmalıyız. Daha öncede gördüğümüz gibi bilgisayar penceresine masaüstünden ya da başlat menüsünden ulaşabiliyorduk. Bilgisayar penceresini açtıktan sonra pencere üzerinde listelenen hard disk, cd-dvd, disket sürücüleri arasında yön tuşları yardımıyla gezinebiliriz. Hangi sürücüyü biçimlendirmek istersek o sürücü seçili iken klavyemizden sağ tık tuşuna basıyoruz. Açılan menüden yön tuşları yardımıyla “biçimlendir” üzerine gelerek enter tuşuna basıyoruz. Karşımıza gelecek olan biçimlendir penceresi üzerinde bulunan tamama basmak için tekrar enter tuşuna basıyoruz ve bu şekilde sürücü biçimlendirme işlemi başlamış oluyor.

2.1.2.5. Yazılım uygulamalarını yüklemek/kaldırmak Bilgisayarımıza yeni bir program yüklemek için yükleyeceğimiz programın kurulum dosyasındaki yönergeleri izlememiz yeterli olacaktır. Bilgisayarımızda kurulu olan bir programı kaldırmak için ise öncelikle Windows tuşuna basarak başlat menüsünü açıyoruz karşımıza gelen başlat menüsünün arama kutusuna “program ekle kaldır” veya “programlar ve özellikler” yazıyoruz. Filtrelenen denetim masası öğelerinden program ekle kaldır veya programlar ve özellikleri yön tuşları yardımıyla seçili hale getirip enter tuşuna basıyoruz. Açılan program listesinden hangi program kaldırmak istiyorsak yön tuşları yardımıyla o programı seçili hale getirerek klavyemizdeki sağ tık tuşuna basıyoruz açılan menüden kaldır üzerine gelip enter tuşuna basıyoruz.

2.1.2.6. Tepki Vermeyen Uygulamaları Sonlandırmak Bilgisayarda herhangi bir uygulama üzerinde çalışırken yaşanan anlık bir problem yüzünden üzerinde çalıştığımız uygulamadan tepki almadığımız zamanlar olabilir. Bu durum genelde bilgisayar jargonunda kilitlenme, kasılma vb. kelimelerle ifade edilir. Böyle bir durumla karşılaştığımız zaman tepki vermeyen uygulamayı sonlandırmamız gerekir. Bu işlemi gerçekleştirmek için görev yöneticisine ulaşmamız gerekir, görev yöneticisini de birkaç farklı yöntemle açabiliriz. Bunlardan en sık kullanılanı “Ctrl + Alt + Delete” kısayol tuş kombinasyonudur. Bu tuşlara aynı anda bastığımız zaman karşımıza gelen ekrandan yön tuşları yardımıyla “görev yöneticisini” aktif hale getirdikten sonra enter tuşuna basarak görev yöneticisine ulaşırız. Görev yöneticisine ulaşmanın bir başka yolu ise birçok uygulamaya erişmemizi sağlayan başlat menüsü altındaki arama kutucuğudur. Bunun için öncelikle klavyemizdeki Windows tuşuna basıyoruz. Daha sonra açılan başlat menüsünde arama kutucuğuna “görev yöneticisi” yazıyoruz. Filtrelenen denetim masası öğeleri içerisinde “çalışan işlemleri görev yöneticisi ile görüntüle” seçeneğini yön tuşları yardımıyla aktif hale getirdikten sonra enter tuşuna basarak görev yöneticisine ulaşabiliriz. Görev yöneticisine ulaştıktan sonra yön tuşları yardımıyla hangi görevi sonlandırmak istiyorsak onu seçili hale getirdikten sonra “Alt + ö” kısayol kombinasyonunu kullanıyoruz.

2.1.3. Metin Yazma

2.1.3.1. Metin editörünü çalıştırmak, dosya oluşturmak veya açmak Windows ortamında “wordpad” ve “not defteri” diye adlandırılan iki adet metin editörü bulunur. Bu editörler işletim sistemi kurulumu esnasında kurulurlar, bunlara sahip olmak için ekstra bir yazılım kurmamız gerekmez. Bir sonraki konuda görecek olduğunuz “Microsoft Office Word” kelime işlemci programı yanında gelişmişlik olarak çok alt seviyededirler. Wordpad metin editörü dosyalarını “*.rtf” uzantılı yani “zengin metin biçimi” olarak kaydeder. Not defteri ise “*.txt” olarak kaydeder. Her iki programı açmak için aynı yolu izleyebiliriz. Klavyemizdeki Windows tuşuna bastıktan sonra arama kutucuğuna “wordpad” veya “not defteri” yazdığımızda istediğimiz program listelenir daha sonraki yol bildiğimiz üzere yön tuşları ile seçili hale getirip enter tuşuna basmak olacaktır.

2.1.3.2. Dosyayı istenilen bir alana saklamak Wordpad de çalışmamızı kaydetmek için birçok programda olduğu gibi “Ctrl+S” kısayol tuş kombinasyonunu kullanırız. “Ctrl+S” kısayol tuşuna bastığımızda karşımıza belgemizi ilk olarak kaydettiğimiz için farklı kaydet penceresi çıkacaktır. Bu pencere ilk açıldığında aktif kısım dosya ismini olduğu kısımdır. Şayet dosya ismini değiştirmek istersek buradan değiştirebiliriz. Daha sonra bir diğer önemli parametre olan dosyanın nerede olacağını belirlememiz lazımdır. Bunun içinde klasörler kısmına ulaşmalıyız. Bu kısma ulaşmak için “tab” tuşunu kullanıyoruz, sekiz kez “tab” tuşuna bastığımız zaman klasörler kısmı aktif olacaktır. Bu kısımdan yön tuşları yardımıyla belgemizi kaydetmek istediğimiz yeri seçtikten sonra, tekrardan “tab” tuşuna dört kez basarak “kaydet” butonunu aktif hale getirip enter tuşuna basıyoruz. Not defteri ile bir dosyayı kaydetmek için aynı yöntemi isliyoruz. Sadece klasörlere ve kaydet butonuna ulaşmamız için gerekli “tab” tuşu sayıları farklılık gösterecektir.

2.1.3.3. Metin editörü uygulamasını kapatmak Bir metin editörünü kapatmak için birçok uygulamayı da kapatırken kullandığımız “Alt + F4” kısayol tuş kombinasyonunu kullanırız. Bu tuşlara bastığımızda belgemizde en son kaydedilmiş haline oranla bir değişiklik varsa bize “değişiklikleri kaydetmek istiyor musunuz?” diye soracaktır. Tercihimize göre yön tuşları yardımıyla hareket ederek enter tuşuna basıp kapatma işlemini gerçekleştirebiliriz.

2.2. Masaüstü

2.2.1. Simgeler ile çalışmak

2.2.1.1. Masaüstü simgeleri tanımak: dosya, klasör, uygulama, geri dönüşüm kutusu vs. a. Genel masaüstü simgeleri Masaüstünde dosyalara, klasörlere, uygulama kısayollarına ve genel masaüstü simgeleri bulunur. Bunlardan “bilgisayar, ağ, kullanıcı belgeleri, geri dönüşüm kutusu” öğeleri masaüstünde bulunan genel masaüstü simgeleridir. Bu simgelerin hangilerinin masaüstünde görülebileceğini ya da görülemeyeceğini biz belirleyebiliriz. İhtiyacımız dahilinde görülmesini istediğimiz genel masaüstü simgelerini aşağıda yazdığımız yörüngeleri izleyerek gösterebiliriz. Daha önce anlattığımız ve bundan sonrada anlatacak olduğumuz birçok konu gibi bu ayarı yapabileceğimiz menüye de birkaç farklı yoldan ulaşabiliriz. Bu yöntemlerden birincisi için “Windows + M” kısayol tuş kombinasyonuyla masaüstüne geliyoruz. Masaüstünde iken klavyeden sağ tık tuşuna basıyoruz. Açılan menüden “kişiselleştir” seçeneğine yön tuşları yardımıyla geliyoruz. Kişiselleştir seçeneği aktifken enter tuşuna basıyoruz. Açılan pencereden tab tuşu yardımıyla “masaüstü simgelerini değiştirin” seçeneğine gelerek enter tuşuna basıyoruz, açılan “masaüstü simge ayarları” penceresi üzerinde masaüstü genel simgelerinin masaüstünde görünüp görünmeyeceğine dair seçim kutucukları karşımıza çıkacaktır. Bu seçim kutuları üzerinde yön tuşları ile gezinebiliriz ama öncelikle tab tuşu işe masaüstü simgeleri kısmına gelmeliyiz, tab tuşu yardımıyla bu kısma geldiğimizde ilk olarak bilgisayar simgesi aktif olacaktır. Daha sonra geri kalan genel masaüstü simgeleri arasında gezinmek için yön tuşlarını kullanıyoruz. Bu simgelerden hangisinin görünmesini istiyorsak onu seçim kutusunu seçili hale getirmemiz lazım bu işlemi yapmak için space tuşunu kullanıyoruz. Gerekli seçimleri yaptıktan sonra enter tuşuna basarak istediğimiz ayarları sağlıyoruz. Bu ayarı yapabilecek olduğumuz masaüstü simge ayarları penceresine ulaşmak için ikinci yöntem olarak başlat menüsü altındaki arama kutusunu kullanabiliriz. Bunun için klavyemizdeki Windows tuşuna basarak açtığımız başlat menüsü üzerindeki arama kutusuna “masaüstü genel simgelerini göster veya gizle” yazıyoruz, biz daha tamamını yazmadan bu seçenek gelecektir o seçeneği aktif hale getirip enter tuşuna basıyoruz, böylelikle karşımıza simge ayarları penceresi gelecektir. b. Dosya Simgeleri Masaüstünde çeşitli programlara ait dosya türleri bulunabilir. Bunlar türlerine ve uzantılarına göre birbirlerinden ayrılırlar. Bu dosyalar resim, müzik, video vb. dosyalar olacağı gibi sisteme ait çeşitli türdeki dosyalarda olabilir. En bilinen dosya türleri ve uzantıları şöyledir. Uzantı Dosya türü Jpeg, jpg Resim Gif Resim Png Resim Bmp Resim tif resim Mp3 Müzik Wma Müzik Mp4 Video Wmw Video Mpeg Video Avi Video, Doc, docx Microsoft Office Word Program dosyası rtf Zengin Metin Biçimi Dosyası Xls, xlsx Microsoft Office Excel Program Dosyası Ppt, pptx Microsoft Office Powerpoint Dosyası Html İnternet Dosyası Php İnternet Dosyası Asp İnternet Dosyası Dll Windows Sistem Dosyası Pdf Adobe Reader Dosyası Zip Winzip Sıkıştırma Programı Dosyası Rar Winrar Sıkıştırma Programı Dosyası Bu dosya türlerini daha fazla artırabiliriz. c. Klasör Simgeleri Masaüstünde klasör simgeleri de bulunur, klasörlerle alakalı ekstra bilgileri daha sonraki konularda işleyeceğiz. d. Uygulama Kısayol Simgeleri Masaüstünde çeşitli programların kısayol simgelerinde bulunabilir. Örneğin, Microsoft Office Word, Winamp, Adobe Reader vb.

2.2.1.2. Masaüstü simgeleri seçmek Masaüstü simgelerini seçmek için öncelikle “Windows + M” kısayol tuş kombinasyonuyla masaüstüne geliyoruz, masaüstüne geldikten sonra yön tuşları yardımıyla yada aradığımız simgenin baş harfine klavyeden basarak bulabiliriz.

2.2.1.3. Masaüstünde dosya ve klasör oluşturmak Masaüstünde bazı program türlerinde dosyalar oluşturabiliriz. “Windows + M” kısayol tuş kombinasyonuyla masaüstüne geldikten sonra klavyeden sağ tık tuşuna basıyoruz. Açılan menüden yön tuşları yardımıyla “yeni” seçeneğinin üzerine geliyoruz. Daha sonra sağ yön tuşuna bir kez basıyoruz. Açılan menüdeki mevcut program türlerinden hangisine ait bir dosya oluşturmak istiyorsak o program türüne ait seçeneğin üzerine gelip enter tuşuna basıyoruz. Masaüstünde herhangi bir klasör oluşturmak içinde yine benzer bir yol izliyoruz. Windows + M” kısayol tuş kombinasyonuyla masaüstüne geldikten sonra klavyeden sağ tık tuşuna basıyoruz. Açılan menüden yön tuşları yardımıyla “yeni” seçeneğinin üzerine geliyoruz. Daha sonra sağ yön tuşuna bir kez basıyoruz. Açılan menüdeki “klasör” seçeneğini aktif hale getirip enter tuşuna basıyoruz. 2.2.1.4. Masaüstünde kısayol simgesi oluşturmak Masaüstünde herhangi bir uygulamaya ait kısayol oluşturmak için öncelikle Windows + M” kısayol tuş kombinasyonuyla masaüstüne geldikten sonra klavyeden sağ tık tuşuna basıyoruz. Açılan menüden yön tuşları yardımıyla “yeni” seçeneğinin üzerine geliyoruz. Daha sonra sağ yön tuşuna bir kez basıyoruz. Açılan menüden “kısayol” seçeneğini seçili hale getirip enter tuşuna basıyoruz, böylelikle karşımıza “kısayol oluştur” penceresi çıkıyor. Bu penceredeki ilk parametre kısayol simgesinin hedefidir. Pencere üzerinde tab tuşu ile gözet butonuna geldikten sonra enter tuşuna basıyoruz, açılan pencerede yön tuşları yardımıyla hedefi bulduktan sonra enter tuşuna basıyoruz. Hedef yolu belirledikten sonra enter tuşuna asıyoruz ve ikinci parametre olarak bizden kısayola verecek olduğumuz ismi istiyor bunu da gerekli kutucuğa yazdıktan sonra tekrar enter tuşuna basarak kısayol simgesini oluşturuyoruz.

2.2.2. Pencereler ile çalışmak

2.2.2.1. Pencereyi simgeleştirmek, genişletmek, boyutunu değiştirmek ve kapatmak Herhangi bir pencereyi simge durumunda küçültmek için “Alt + Space + S” kısayol tuşu kombinasyonu kullanılır. Yine bir pencereyi ekran kapla komutu vererek tam ekran yapmak için “Alt + Space + E” kısayol tuş kombinasyonu kullanılır. Bir pencereyi taşımak için “Alt + Space + T” kısayol tuş kombinasyonu kullanılır ve daha sonra yön tuşları yardımıyla pencere sağa-sola, yukarı-aşağı taşınır. Bir pencerenin boyunu elimizle ayarlamak için ise “Alt + Space + P” kısayol tuş kombinasyonu kullanılır ve daha sonra yön tuşları ile pencereyi büyültüp küçülterek boyutlandırabiliriz.

2.2.2.2. Açık pencereler arası geçiş Açık pencereler arasında gezinmek için “Alt + Tab” kısayol kombinasyonu kullanılır. “Alt” tuşuna basılı tutarak “Tab” tuşuna her bastığımızda bir başka pencereye geçiş sağlanacaktır.

2.2.2.3. Başlat menüsü Başlat menüsü daha önceden de öğrendiğimiz gibi klavyemizdeki “Windows” kısayol tuşu yardımıyla açılır. Başlat menüsünde programlara ait klasör ve kısayol simgeleri ile çeşitli denetim masası öğelerine ait simgeler bulunur. Ayrıca daha önceki derslerimizde sıklıkla kullandığımız arama kutusu ve bilgisayarı kapatmak, yeniden başlatma, kilitlemek vb. uygulamaları yapmak için çeşitli butonlar vardır. Başlat menüsünün özelliklerini açmak için başlat menüsü içerisindeki arama kutusuna “Görev Çubuğu ve Başlat Menüsü” yazıyoruz. Filtrelenen denetim masası öğeleri içersinden “Görev Çubuğu ve Başlat Menüsü” seçeneğini aktif hale getirip enter tuşuna basıyoruz. Böylelikle karşımıza “Görev Çubuğu ve Başlat Menüsü Özellikleri” penceresi açılır.

2.3. Dosya Yönetimi

2.3.1. Kavramlar

2.3.1.1. İşletim sisteminin hiyerarşik düzeni içerisinde dosya, klasör, sürücüleri nasıl gösterdiğini anlamak İşletim sistemi içersinde sürücüler içerisinde dosya ve klasörler bulunurlar bunları Windows gezgininden listeleyebiliriz. Fakat Windows gezgininde dosyaları listeleyemeyiz, dosyaları pencere kısmında görebiliriz. Bu dosya ve klasörlerin görünümlerini herhangi bir pencere açıkken üst menüden araçları açarak görünüme gelip değiştirebiliriz. Bunu yapmak için örneğin Windows gezginini açıyoruz. “Alt + A” kısayol tuş kombinasyonu ile araçlar menüsünü açıyoruz, yön tuşları yardımıyla “klasör seçenekleri” kısmına geliyoruz. Klasör seçenekleri penceresini açtıktan sonra görünüm sekmesine geliyoruz. Görünüm sekmesinde klasör ve dosyaların görünümleri ile alakalı birçok seçenek bulunmaktadır. Bunları space tuşu ile aktif hale getirebiliriz. Klasör seçenekleri penceresine daha kolay bir yöntem olan başlat menüsü altındaki arama kutusundan da ulaşabiliriz. Klavyemizdeki Windows tuşuna basarak açılan başlat menüsü altındaki arama kutusuna “klasör seçenekleri” yazıyoruz. Karşımıza çıkan denetim masası öğelerinden klasör seçenekleri penceresini seçili hale getirip enter tuşuna basarak açıyoruz.

2.3.1.2. İşletim sistemince dosya ve klasörlerin saklandığı sabit disk, disket, CD-ROM ve ağ sürücü gibi cihazları bilmek İşletim sistemi altında dosya ve klasörlerin saklandığı çeşitli depolama birimleri vardır. Bunlardan sabit disk bilgisayarımızın olmazsa olmazlarındandır, bunları yerel sürücüler olarak değerlendiririz. Bunların haricinde cd-dvd sürücüler yardımıyla cd ve dvd aygıtlarını, çeşitli harici disk birimlerini klasör ve dosyalarımızı depolamak için kullanabiliriz. 2.3.1.3. Windows Gezgini WINDOWS GEZGİNİ KISAYOLLARI Basılacak tuş Yaptığı işlem Ctrl+N Yeni bir pencere açma Ctrl+W Geçerli pencereyi kapama Ctrl+ÜstKrkt+N Yeni bir klasör oluşturma WINDOWS GEZGİNİ KISAYOLLARI Basılacak tuş Yaptığı işlem End Etkin pencerenin en altını görüntüleme Home Etkin pencerenin en üstünü görüntüleme F11 Etkin pencereyle ekranı kaplama veya etkin pencereyi simge durumuna küçültme Ctrl+Nokta (.) Resmi saat yönünde döndürme Ctrl+Virgül (,) Resmi saatin tersi yönde döndürme Sayısal tuş takımında Num Lock+Yıldız (*) Seçilen klasörün tüm alt klasörlerini görüntüleme Sayısal tuş takımında Num Lock+Artı İşareti (+) Seçilen klasörün içeriğini görüntüleme Sayısal tuş takımında Num Lock+Eksi İşareti (-) Seçili klasörü daraltma Sol Ok O anki seçimi daraltma (genişletilmişse) veya üst klasörü seçme Alt+Enter Seçilen öğenin Özellikler iletişim kutusunu açma Alt+P Önizleme bölmesini gösterme Alt+Sol Ok Önceki klasörü görüntüleme Geri tuşu Önceki klasörü görüntüleme Sağ Ok O anki seçimi gösterme (daraltıldıysa) veya ilk alt klasörü seçme Alt+Sağ Ok Sonraki klasörü görüntüleme Alt+Üst Ok Üst klasörü görüntüleme Ctrl+Shift+E Seçilen klasörün üstündeki tüm klasörleri görüntüleme Ctrl+Fare kaydırma tekerleği Dosya ve klasör simgelerinin boyutunu ve görünümünü değiştirme Alt+D Adres çubuğunu seçme WINDOWS GEZGİNİ KISAYOLLARI Basılacak tuş Yaptığı işlem Ctrl+E Arama kutusunu seçme Ctrl+F Arama kutusunu seçme

2.3.2. Klasör Kavramı

2.3.2.1. Bir sürücü üzerindeki klasör ve dosyalar arasında dolaşmak Bir sürücü üzerinde klasörler arasında dolaşmak için Windows gezginin kullanabiliriz. Ya da o sürücüye ait pencereyi açarak bu işlemi yapabiliriz. Windows gezginini açmak için klavyemizdeki Windows butonuna basarak başlat menüsünü açıyoruz ve arama kutusuna “Windows gezgini” yazıyoruz. Windows gezginini açmanın bir diğer yöntemide “Windows + E” kısayol tuş kombinasyonudur.

2.3.2.2. Klasör oluşturma ve onların altında yeni klasörler oluşturma Klasör oluşturmak için oluşturacak olduğumuz pencere üzerinde, öncelikle “Ctrl + Space” kısayol tuşu kombinasyonu ile boş bir yer seçildikten sonra klavyemizden uygulama tuşuna basıp yeni seçeneğinin altındaki klasör seçeneğini seçip enter tuşuna basarız. Farklı bir yöntem olarak ise yine pencere üzerinde boş bir yer seçili iken “Ctrl + Üst Karakter + N” kısayol tuş kombinasyonu ile direkt olarak yeni bir klasör oluşturabiliriz.

2.3.2.3. Bir sürücü üzerindeki klasör adını, büyüklüğünü, yerini gösteren bir pencerenin açılması Klasörün yerini, adını, büyüklüğünü görmek için klasörün özellikler penceresini açmamız gerekir. Bir klasörün özellikler penceresini açmak için o klasörü seçili hale getirip klavyemizdeki uygulama tuşuna basarız ve açılan sağ menüden özellikler seçeneğini aktif hale getirip enter tuşuna basarız. Farklı bir yöntem olarak ise yine istediğimiz klasörü seçili hale getirdikten sonra “Alt + Enter” kısayol tuş kombinasyonu ile o klasöre ait özellikler penceresi açılır.

2.3.3. Dosya İle Çalışmak

2.3.3.1. Dosya türü çeşitlerini tanımak: Kelime işlem, hesap tablosu, veritabanı, sunum, görüntü, ses, video, sıkıştırılmış ve geçici dosyalar. Daha önceki konularda da gördüğümüz üzere işletim sistemi ortamında çeşitli dosya türleri mevcuttur. Bu dosya türleri ait oldukları programlara göre değişirler. Her bir dosya türünün kendine ait uzantıları mevcuttur. Her dosya türünün işletim sistemi ortamındaki kullanım amacı ve görevi farklıdır. Aşağıda işletim sistemi ortamlarında en sık karşılaştığımız dosya türlerine ve uzantılarına örnekler verilmiştir. Uzantı Dosya türü Jpeg, jpg Resim Gif Resim Png Resim Bmp Resim tif resim Mp3 Müzik Wma Müzik Mp4 Video Wmw Video Mpeg Video Avi Video Doc, docx Microsoft Office Word Program dosyası rtf Zengin Metin Biçimi Dosyası Xls, xlsx Microsoft Office Excel Program Dosyası Ppt, pptx Microsoft Office Powerpoint Dosyası Html İnternet Dosyası Php İnternet Dosyası Asp İnternet Dosyası Dll Windows Sistem Dosyası Pdf Adobe Reader Dosyası Zip Winzip Sıkıştırma Programı Dosyası Rar Winrar Sıkıştırma Programı Dosyası

2.3.3.2. Bir klasör içerisindeki dosya sayısını öğrenmek. Bir klasör içerisindeki dosya sayısını öğrenmek için en basit yöntem o klasörü seçili hale getirdikten sonra “Alt + Enter” kısayol tuşu kombinasyonu ile o klasöre ait özellikler penceresini açarak bu bilgilere ulaşmaktır. Karşımıza gelen klasör özellikleri penceresinde o klasör içerisinde kaç dosya olduğuna dair bilgi bulunmaktadır.

2.3.3.3. Dosya durumlarını değiştirmek: Sadece okuma, kilitlenmiş, okuma ve yazma yapılabilir vs. İşletim sistem ortamında dosyalara ait güvenlik ayarlarını değiştirmek mümkündür. Bu güvenlik ayarları ifadesini biraz açacak olursak o bilgisayardaki kullanıcıların o dosyaya erişim ayarları olarak ifade edebiliriz. Erişim ayarlarından kastımız o dosyanın okuma, yazma vb. ayarlarıdır. Bu ayarları özelleştirmek için o dosyayı seçili hale getirdikten sonra “Alt + Enter” kısayol tuşu kombinasyonu ile o dosyaya ait özellikler penceresini açıyoruz. Özellikler penceresi üzerinde tab tuşu yardımıyla “Güvenlik” sekmesine geliyoruz. Güvenlik sekmesinde tab tuşu yardımıyla alt taraftaki düzenle butonuna geldikten sonra enter tuşuna basıyoruz. Açılan dosya için izinler penceresinden hangi kullanıcı için izinlerde değişiklik yapacaksak tab ve yön tuşları yardımıyla o kullanıcıyı seçiyoruz. Daha sonra tab tuşu yardımıyla kullanıcı için izinler sekmesine geliyoruz. Buradaki izinler arasında yön tuşları yardımıyla gezinerek space tuşu ile seçim işlemlerini gerçekleştirip enter tuşuna basıyoruz.

2.3.3.4. Dosyaları adları, büyüklükleri, türleri ve tarihlerine göre sıralama. Bir klasör, sürücü veya masaüstündeki dosyaları çeşitli parametrelere göre sıralayabiliriz. Bunu yapmak için öncelikle o klasör ya da sürücüyü açmalı veya bu işlemi masaüstünde yapacaksak masaüstüne gelmeliyiz. Daha sonra boş bir alan seçmeliyiz bu işlemi önceki bilgilerimizden de hatırlayacağımız üzere “Ctrl + Space” kısayol tuşu kombinasyonu ile yapabiliyoruz. Daha sonra klavyedeki uygulama tuşu yardımıyla sağ tık menüsünü açıyoruz. Bu menüden “sıralama ölçütü” ifadesini seçili hale getirdikten sonra sağ yön tuşu yardımıyla alt menüsünü açıyoruz. Bu menüde “Ad, Öğe Türü, Boyut, Değiştirme Tarihi” ifadeleri vardır bunlardan hangisine göre sıralama yapmak istiyorsak onu seçili hale getirip enter tuşuna basmamız yeterli olacaktır.

2.3.3.5. Dosya uzantılarını dikkate alarak isimlerini değiştirmek. Daha önceki konularda da bahsettiğimiz üzere klasör seçenekleri penceresi altındaki görünüm panelinde “Bilinen dosya türleri için uzantıları gizle” diye bir seçenek vardır. Bu seçenek seçili olmadığı durumlarda işletim sistemi ortamında tüm dosyaları uzantıları ile beraber yer alıyordu. Örneğin; müzik isimli bir mp3 dosyasının ismi böyle bir durumda “müzik.mp3” olarak görünüyordu. Böyle bir durumda bu dosyanın ismini değiştirirken dosya ismi kısmından sonraki “.mp3” kısmı önem kazanmaktadır. Bu dosyanın ismini değiştirmek için “müzik.mp3” ifadesinde sadece “.” dan önceki kısımda değişiklik yapmalıyız aksi takdirde gerekli programlar yardımıyla bu dosyayı açamayız.

2.3.3.6. Dosya, klasör adlarını değiştirmek. Dosya ve klasörlerin isimlerini değiştirmenin en kolay yolu o dosya ya da klasörü seçili hale getirerek ismini yazacak olduğumuzu kutucuğu düzenlenebilir hale getirmektir. Bu durumda dosya ya da klasörün ismini istediğimiz gibi değiştirebiliriz. İsim değişikliğini sağlamak için son olarak enter tuşuna basmamız yeterli olacaktır.

2.3.4. Dosya ve Klasörleri Kopyalamak, Kesmek, Yapıştırmak

2.3.4.1. Tekil olarak dosya, klasör seçmek; bir grup komşu dosya, klasör seçmek veya bir grup komşu olmayan dosya, klasör seçmek. Tek bir dosyayı ya da klasörü seçmek için kolaylıkla yön tuşları yardımıyla bu işlemi gerçekleştirebiliyoruz. Tüm dosya ya da klasörleri seçmek için “Ctrl + A” kısayol tuşu kombinasyonunu kullanıyoruz. Birbirine komşu olan birden çok dosyayı seçmek için birincisini yön tuşları yardımıyla seçtikten sonra “üst karakter” tuşuna basılı tutuyoruz ve yön tuşları ile aşağıya ya da yukarıya doğru hareket ederek diğer dosya ya da klasörleri de seçebiliyoruz. Birbirine komşu olmayan birden çok dosya ya da klasörü seçmek için yapacak olduğumuz işlem biraz daha karmaşıktır. İlk dosyayı seçtikten sonra “Ctrl” tuşuna basılı tutarak yön tuşları yardımıyla diğer dosyalar arasında gezinip seçmek istediğimiz başka bir dosya olduğunda space tuşu yardımıyla bu seçme işlemini gerçekleştirebiliriz. Böylelikle birbirine komşu olmayan birden çok dosyayı seçmiş oluyoruz.

2.3.4.2. Sürücüler arasında veya klasörler arasında dosyaların, klasörlerin eşini (bir benzerini) üretmek. Bir dosya veya bir klasörün bir kopyasını oluşturmak için o dosya ya da klasörü seçtikten sonra “Ctrl + C” kısayol tuşu kombinasyonunu kullanırız. “Ctrl + C” kısayol tuşu kombinasyonu ile dosya ya da klasörün bir kopyasını hafızaya aldıktan sonra ikinci kopyasını nereye oluşturmak istiyorsak o bölüme gelerek “Ctrl + V” kısayol tuşu kombinasyonu ile bu işlemi gerçekleştiriyoruz.

2.3.4.3. Sürücüler arasında veya klasörler arasında dosyaları, klasörleri taşımak. Bir dosya veya bir klasörü bir yerden başka bir yere taşımak için o dosya ya da klasörü seçtikten sonra “Ctrl + X” kısayol tuşu kombinasyonunu kullanırız. “Ctrl + X” kısayol tuşu kombinasyonu ile dosya ya da klasörü geçici olarak hafızaya aldıktan sonra nereye taşımak istiyorsak o bölüme gelerek “Ctrl + V” kısayol tuşu kombinasyonu ile bu işlemi gerçekleştiriyoruz.

2.3.4.4. Dosyaların bir yedeğinin taşınabilir saklama birimlerine kopyalanmasının önemini anlamak. Her ne kadar kusursuz görünse de teknolojinin en büyük nimetlerinden birisi olan bilgisayarlarımızda da bazen istemediğimiz olaylar gerçekleşebilir. Bunlar gerek yazılımsal gerekse donanımsal sorunlardan kaynaklanabilir. Bu gibi durumlarda verilerimizin kaybolmasını önlemek amacıyla verilerimizin bir yedeğini harici bir depolama birimine almamız bizim için son derece önemlidir.

2.3.5. Silme ve Geri Dönüşüm

2.3.5.1. Dosyaları, klasörleri geri dönüşüm sepetine atmak/silmek. Harddiskimizde saklanan dosya ve klasörleri gerektiğinde bilgisayarımızdan silebiliriz. Bunun iki farklı yöntemi vardır geçici olarak silmek istediğimizi dosya veya klasörleri geri dönüşüm kutusuna atarız. Tamamen silmek istediğimiz dosya ve klasörleri ise direkt olarak silebiliriz. Bir dosya veya klasörü geri dönüşüm kutusuna atmak için o dosya ya da klasörü seçili hale getirerek klavyeden Delete tuşuna basmamız yeterli olacaktır. Bunu farklı olarak o dosya veya klasörü seçili hale getirip klavyedeki uygulama tuşu yardımıyla sağ menüsü açarak oradan sil seçeneğini aktif hale getirip enter tuşuna basarak ta yapabiliriz. Bir dosya veya klasörü bilgisayarımızdan direkt olarak silmek içinse “Üst Karakter + Delete” kısayol tuşu kombinasyonunu kullanırız.

2.3.5.2. Geri dönüşüm sepetinden silinmiş dosya ve alanları geri alma. Geri dönüşüm kutusuna atılmış bir dosyayı geri almak için geri dönüşüm kutusunu açıp hangi dosya veya klasör üzerinde işlem yapacaksak onu seçili hale getirdikten sonra klavye üzerindeki uygulama tuşu yardımıyla sağ menüsünü açıp oradan geri yükle seçeneğini aktif hale getirdikten sonra enter tuşuna basarız.

2.3.5.3. Geri-dönüşüm sepetini temizleme. Geri dönüşüm kutusunu tamamen boşaltmak için geri dönüşüm simgesini seçili hale getirdikten sonra klavyedeki uygulama tuşu yardımıyla sağ menüsünü açarak oradan geri dönüşüm kutusunu boşalt seçeneğini aktif hale gerirerek enter tuşuna basarız.

2.3.6. Arama

2.3.6.1. Arama aracını kullanarak dosyanın yerini aramak. Başlat butonunun altındaki arama kutusu yardımıyla istediğimiz dosya veya klasörlere ulaşabiliriz.

2.3.6.2. Dosyaları içeriğiyle, değiştirilme tarihiyle, ilk oluşturulduğu tarihle, büyüklüğüyle ve joker karakterlerle aramak. Çeşitli arama filtrelerine göre arama yapmak istiyorsak herhangi bir pencere açarak “Ctrl + F” kısayol tuşu kombinasyonu ile arama kutusunu aktif hale getirdikten sonra arayacağımız metni yazıp daha sonra yön tuşları yardımıyla gerekli filtreleri ekleyebiliriz.

2.3.7. Dosya Sıkıştırma

2.3.7.1. Dosya sıkıştırmayı anlamak. Büyük boyutlu dosyaları çeşitli sıkıştırma programları yardımıyla sıkıştırarak boyutlarını küçültebiliriz. Sıkıştırılmaya müsait geniş boyutlu dosyalardan çok fazla küçülme olacaktır örneğin Office belgeleri gibi, ama bunun yanında jpeg gibi resim formatlarında sıkıştırılma ile pek bir boyut farkı oluşmaz.

2.3.7.2. Bir klasör içerisindeki dosyaları sıkıştırmak. Herhangi bir klasörü sıkıştırmak için öncelikle o klasör simgesi seçili hale getirildikten sonra klavyemizdeki uygulama tuşu yardımıyla açılan sağ menüden “Arşive ekle” ifadesi seçili hale getirilip enter tuşuna basılır. Açılan arşiv adı ve parametreler isimli pencere üzerinde entere basılarak sıkıştırma işlemiş gerçekleştirilir.

2.3.7.3. Sıkıştırılmış dosyayı açmak. Herhangi sıkıştırılmış bir dosyayı açmak için o dosya seçili hale getirilerek klavyedeki uygulama tuşu yardımıyla açılan sağ menüden “dosyaları çıkart, buraya çıkart, klasöre çıkart vb. ifadeler” seçilerek enter tuşuna basılır.

2.4. Virüsler

2.5. Yazma Yönetimi

Sayfanın sonuna geldiniz. Geri gitmek için shift+tab tuşlarını kullanınız. Bir önceki dersler sayfasına dönmek için enter'a basınız.